1 września 2026: 87. rocznica wybuchu II wojny światowej

Westerplatte i Wieluń: jak zaczęła się II wojna światowa

Atak na Wojskową Składnicę Tranzytową na Westerplatte i niemal jednoczesny nalot na Wieluń to dwa symboliczne miejsca, od których 1 września 1939 roku zaczął się największy konflikt zbrojny w historii świata. Atak niemieckiego pancernika Schleswig–Holstein na Wojskową Składnicę Tranzytową na Westerplatte 1 września 1939 roku o godzinie 4.45 był jednym z pierwszych wydarzeń rozpoczynających II wojnę światową. Tego samego dnia, tuż po godzinie 4.30, niemieckie samoloty zbombardowały Wieluń, miasto które nie posiadało istotnego znaczenia militarnego.

Obrona Westerplatte, choć niewielka liczebnie, urosła do rangi legendy. Przez siedem dni zaledwie 182 polskich żołnierzy pod dowództwem majora Henryka Sucharskiego i kapitana Franciszka Dąbrowskiego stawiało bohaterski opór przeważającym siłom wroga. Prezydent Karol Nawrocki podczas ubiegłorocznych obchodów przypominał, że wówczas Westerplatte broniło ponad 200 polskich żołnierzy, którzy stawiali opór 4 tys. niemieckich żołnierzy. Wśród 15 poległych obrońców był Konstanty Jezierski – pierwszy polski żołnierz, który stracił życie na froncie II wojny światowej, a jego szczątki, podobnie jak wielu innych obrońców, zidentyfikowano dopiero dzięki wieloletnim pracom archeologicznym.

Skala tego, co rozpętało się tamtego dnia, trudno ogarnąć wyobraźnią. Wydarzenie to zapoczątkowało najkrwawszy konflikt zbrojny w dziejach ludzkości – II wojnę światową, która pochłonęła życie ponad 70 milionów ludzi na całym świecie. Straty wśród obywateli Rzeczypospolitej były wyjątkowo dotkliwe – w wyniku wojny śmierć poniosło 6 milionów Polaków, najwięcej spośród wszystkich narodów. Dlatego rocznica ta ma w Polsce zupełnie inny wymiar niż gdziekolwiek indziej w Europie – to nie tylko data w podręczniku, ale żywa pamięć rodzinna przekazywana z pokolenia na pokolenie.

87. rocznica w 2026 roku: jak zwykle wyglądają obchody na Westerplatte

Szczegółowy program tegorocznych, 87. obchodów nie został jeszcze oficjalnie ogłoszony przez Ministerstwo Obrony Narodowej ani Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku – takie komunikaty pojawiają się zwykle na kilka-kilkanaście dni przed rocznicą. Warto jednak znać scenariusz, który powtarza się od lat, bo z dużym prawdopodobieństwem 2026 rok nie będzie wyjątkiem.

Uroczystości tradycyjnie rozpoczynają się o świcie. Zgodnie z tradycją poranne obchody rozpoczynają się dźwiękiem syren alarmowych, tuż przed 4.45 – dokładnie o tej godzinie 1 września 1939 roku nastąpił niemiecki atak na polską Wojskową Składnicę Tranzytową. Dalszy przebieg ceremonii jest niezmienny od lat: odgrywany jest hymn państwowy, sztafeta pokoleń zapala Znicz Pokoju, następnie odczytywany jest Apel Pamięci i oddawanych zostaje 12 salw armatnich, a harcerze ZHR i ZHP odczytują „Przesłanie Westerplatte”. W ubiegłorocznych, 86. obchodach uczestniczyli m.in. Prezydent RP Karol Nawrocki, Prezes Rady Ministrów Donald Tusk, Marszałek Sejmu Szymon Hołownia oraz Wicepremier, Minister Obrony Narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz.

Gdańsk co roku rozbudowuje program o dodatkowe punkty w mieście. Oprócz głównej ceremonii pod Pomnikiem Obrońców Wybrzeża, uczczenie pamięci ofiar odbywa się także w innych miejscach związanych z pierwszymi dniami wojny: na Westerplatte, przy Victoriaschule, na placu Obrońców Poczty Polskiej i na cmentarzu Ofiar Terroru Hitlerowskiego. Miasto zwykle uruchamia też bezpłatną komunikację miejską dla mieszkańców chcących dotrzeć na poranne uroczystości. Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku, mieszczące się przy placu Władysława Bartoszewskiego, w rocznicowym tygodniu tradycyjnie otwiera wystawy czasowe i organizuje wydarzenia edukacyjne – co ciekawe, na co dzień wstęp na wystawę główną jest bezpłatny we wtorki, a że 1 września 2026 wypada właśnie we wtorek, zwiedzanie tego dnia może być dodatkowo okazją do bezpłatnego wejścia.

Równolegle z Gdańskiem obchody odbywają się w Wieluniu, gdzie co roku składane są kwiaty pod pomnikami upamiętniającymi zbombardowaną synagogę i wieluński szpital, a także w Warszawie i wielu innych miastach, gdzie lokalne samorządy i instytucje organizują własne uroczystości, apele i wystawy plenerowe.

Przeczytaj też

Dzień Sybiraka 2026: Apel Poległych 17 września w kraju

6 min czytania →

Dzień Weterana Walk o Niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej

1 września to w polskim kalendarzu również odrębne święto państwowe – Dzień Weterana Walk o Niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. Ustawą z dnia 25 kwietnia 1997 roku o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego dzień 1 września został ustanowiony „Dniem Weterana”. Nazwa, pod jaką znamy je dziś, obowiązuje od stosunkowo niedawna: 18 maja 2014 roku weszła w życie ustawa, na mocy której przepis otrzymał brzmienie „Dzień 1 września ustanawia się Dniem Weterana Walk o Niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej”.

Centralne obchody tego święta od lat organizowane są w Warszawie. Na Placu Marszałka Józefa Piłsudskiego, z inicjatywy Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, odbywają się uroczystości z udziałem kombatantów, przedstawicieli Wojska Polskiego, władz państwowych i korpusu dyplomatycznego – obchody inauguruje msza święta w Katedrze Polowej Wojska Polskiego, a uroczysty Apel Pamięci łączy się z wręczeniem medali Pro Bono Patriae i Pro Patria oraz złożeniem wieńców na płycie Grobu Nieznanego Żołnierza.

W 2025 roku list do uczestników warszawskich obchodów skierował prezydent Karol Nawrocki, nazywając 1 września „symbolem polskiego cierpienia, (...) a zarazem polskiego bohaterstwa, niezłomności i dumy”. Święto ma podkreślać wdzięczność wobec ostatnich żyjących weteranów II wojny światowej i kombatantów walk o niepodległość, których z każdym rokiem ubywa – dlatego uroczystości mają dziś coraz bardziej charakter pożegnania z pokoleniem bezpośrednich świadków tamtych wydarzeń.

Czy 1 września to dzień wolny od pracy?

To pytanie wraca w wyszukiwarce co roku na początku sierpnia i warto odpowiedzieć na nie jasno: nie, 1 września nie jest dniem ustawowo wolnym od pracy. Zarówno rocznica wybuchu II wojny światowej, jak i Dzień Weterana Walk o Niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej mają charakter pamiątkowy i uroczysty, ale nie znalazły się na liście świąt określonych w ustawie o dniach wolnych od pracy. Potwierdza to wprost encyklopedyczny opis tego święta: w tym dniu Polacy oddają hołd obrońcom Ojczyzny i wspominają wszystkich tych, którzy walcząc o Polskę zginęli na polach bitew, jednak dzień ten nie jest dniem wolnym od pracy.

W 2026 roku sytuację dodatkowo porządkuje kalendarz – 1 września wypada we wtorek, czyli zwykły dzień roboczy w środku tygodnia, bez szans na naturalne wydłużenie weekendu. Szkoły, urzędy i większość firm pracują normalnie, a poranne uroczystości na Westerplatte czy Placu Piłsudskiego odbywają się dla wielu Polaków niejako „w tle” zwykłego dnia pracy i nauki. Co ciekawe, dla uczniów i nauczycieli 1 września ma jeszcze jedno znaczenie – to również dzień rozpoczęcia roku szkolnego, dlatego uroczyste obchody rocznicowe w wielu miastach, jak choćby w Gdańsku przy Zespole Szkół Morskich, zbiegają się w czasie z pierwszym dzwonkiem.

Pełny wykaz dni ustawowo wolnych od pracy w całym roku, wraz z informacją, które z nich w 2026 roku wypadają w dni robocze, a które dają szansę na dłuższy odpoczynek, znajdziesz w naszym zestawieniu dni wolne od pracy 2026. Jeśli planujesz już rozkład urlopów na kolejne miesiące, przyda się też spis na przyszły rok: dni wolne od pracy 2027.

Jak zaplanować pierwszy tydzień września

Wrzesień to miesiąc, w którym kalendarz gwałtownie się zapełnia: koniec wakacji, powrót do szkoły, pierwsze rocznice historyczne i jednocześnie ostatnia szansa na wykorzystanie urlopu przed jesienną porą roku. Zamiast łapać się za głowę w ostatniej chwili, warto już teraz zerknąć na cały rozkład tygodni i dopasować pod niego swoje plany zawodowe i rodzinne w kalendarzu na 2026 rok.

Osoby pracujące zmianowo lub planujące krótki wyjazd tuż po wakacjach powinny sprawdzić, czy w najbliższych miesiącach pojawia się jeszcze jakaś korzystna kombinacja dni wolnych. Choć wrzesień 2026 nie oferuje żadnego długiego weekendu związanego z 1 września, to zaplanowanie z wyprzedzeniem pojedynczych dni urlopu bywa najprostszym sposobem na złapanie oddechu między końcem lata a jesiennym rozpędem obowiązków – w tym pomoże planer urlopu na 2026 rok, w którym rozpiszesz sobie wszystkie dostępne dni wolne na cały rok z wyprzedzeniem.

Rodzice uczniów powinni też mieć pod ręką terminy roku szkolnego, żeby zsynchronizować urlop z pierwszymi dniami nauki i ewentualnymi dniami wolnymi od zajęć dydaktycznych – szczegóły znajdziesz w kalendarzu szkolnym na rok 2026. A jeśli lubicie śledzić, ile dokładnie dni pozostało do ważnych dla Was dat, sprawdźcie odliczanie do powrotu do szkoły – to szybki sposób na oswojenie się z końcem wakacyjnego luzu.

Na koniec zapraszamy też do regularnego zaglądania na naszego bloga, gdzie na bieżąco piszemy o kolejnych świętach, rocznicach i długich weekendach w polskim kalendarzu – zawsze z odpowiednim wyprzedzeniem, żeby dało się to sensownie zaplanować.